Τετάρτη, 25 Μαρτίου 2009

Οι ρυθμοί στη ζωή μας


Ζούμε σ' έναν κόσμο γεμάτο ρυθμούς. Ρυθμοί που είναι πραγματικοί και μετρήσιμοι έστω κι αν ακόμα αγνοούμε τις επιδράσεις τους πάνω μας. Πρέπει να έχουμε κατά νου πως οι πρώτες στιγμές του σύμπαντος μετά το big bang δεν είναι τα τελευταία ερωτήματα που έχουν μείνει για τη φυσική. Ακόμα αγνοούμε πολλά που αφορούν το ίδιο το διαστημόπλοιο Γη. Αγνοούμε τη φύση των παλμών της ιονόσφαιρας ή των μικρών διακυμάνσεων που υφίσταται το γήινο μαγνητικό πεδίο μ' ένα ρυθμό 10 παλμών περίπου το δευτερόλεπτο. Είναι ο ίδιος ρυθμός που επίμονα εμφανίζεται σε διάφορα βιολογικά φαινόμενα κι ακόμη είναι ο ρυθμός των κυμάτων Άλφα του εγκεφάλου μας. Πρόκειται γι' απλή σύμπτωση; Ίσως. Αυτό όμως που είναι σίγουρο είναι πως είναι λάθος να στρέφουμε περιφρονητικά τις πλάτες σε ό,τι δεν ξέρουμε.
Βουτηγμένοι μέσα σ' έναν κόσμο ρυθμών δημιουργούμε κι εμείς τους ρυθμούς μας με τη μουσική ή το χορό. Γιατί τάχα κάποια μελωδία μας συγκινεί;
Όπως και νάναι, ο χορός είναι μια από τις αρχαίες μεθόδους που οδηγούν στην έκσταση και το ίδιο επιδιώκουν οι μακρόσυρτες ψαλμωδίες με ακατάπαυστα επανάληψη μιας λέξης - σήματος, "αμήν" στα βυζαντινά ή "ομ" στα ινδικά μοναστήρια.

Σάββατο, 21 Μαρτίου 2009

Ενέργεια και Μάζα


Δυο λέξεις, ενέργεια και μάζα, που η καθεμιά είχε το δικό της ξεχωριστό οντολογικό αντίκρυσμα, βρέθηκαν ξαφνικά να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Πρόκειται για την ισοδυναμία μάζας κι ενέργειας που ο Einstein έκλεισε στην απλούστατη σχέση E=mc2 (Ενέργεια = Μάζα x το τετράγωνο της Ταχύτητας του Φωτός).
Φανταστείτε τον περίγελω που θα σας υποδεχόταν αν γύρω στα 1900 λέγατε σε κάποιον, έστω και φυσικό, ότι μισό κιλό μιας οποιασδήποτε μάζας είναι αρκετό να προμηθεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες ηλεκτρικό ρεύμα για ένα μήνα!
Αυτή ήταν η εναλλακτικότης ανάμεσα στη μάζα-ενέργεια, που δημιούργησε την πρώτη ατομική βόμβα 40 χρόνια αργότερα από τότε που ο Einstein πρόβλεψε τη δυνατότητά της. Εκεί βρισκόταν και το μυστικό της ανεξάντλητης τρομερής ενέργειας που ξεχύνεται από τον ήλιο μας, τ' αστέρια και του γαλαξίες.
Με τον ερχομό της ειδικής σχετικότητας η εικόνα για το χώρο και χρόνο άλλαξε, αν όχι για το μέσο άνθρωπο, τουλάχιστο για το φυσικό επιστήμονα. Χώρος και χρόνος εξακολουθούν βέβαια να είναι τα σκηνικά που μ' αυτά τα καθημερινά αντικείμενα προβάλλουν αντίστοιχα τον όγκο και την ιστορία τους. Όμως τα δυο αυτά σκηνικά των εμπειριών μας, χώρος και χρόνος, δεν μπορούν να στηθούν ξεχωριστά παρά μόνο αποτελώντας μαζί μιαν ενότητα που ονομάζουμε χωροχρόνο. Μια χρονική εμπειρία αποκτά έννοια μόνον όταν συνοδεύεται από μια μέτρηση θέσης και ταχύτητας. Έτσι σχηματίζουμε μια χωροχρονική εμπειρία, που δεν έχει πάλι νόημα μόνη της παρά μόνο σε συνδυασμό με την ανάλογη χωροχρονική εμπειρία ενός δεύτερου παρατηρητή. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να περιγράψουμε κάτι που βλέπουμε στη φύση παρά μόνο αν συνδέσουμε τις δικές μας παρατηρήσεις με τις παρατηρήσεις ενός άλλου, μια σύνδεση που πριν από τον Einstein γινόταν με τις εξισώσεις μετασχηματισμού Galileo ενώ τώρα με του Lorentz.

Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2009

Σκέψεις πάνω στο φόνο


Μπορεί ποτέ να υπάρξει μια δικαιολογημένη αιτία για να σκοτώσει κανείς οτιδήποτε; Για σκέψου το. Κι αν το σκεφτείς θα ανακαλύψεις πως δε χρειάζεσαι καμιά εξωτερική αυθεντία να σου δώσει κατεύθυνση. Δε χρειάζεσαι ανώτερη πηγή για να σου προμηθεύσει απαντήσεις. Αν το σκεφτείς, αν ψάξεις να δεις τι αισθάνεσαι γι' αυτό, τότε οι απαντήσεις θα σου φανερωθούν και θα δράσεις ανάλογα. Αυτό ονομάζεται δράση σύμφωνα με τη δική σου κρίση.
Όταν ενεργείς σύμφωνα με την κρίση των άλλων είναι που μπαίνεις σε μπελάδες. Θα πρέπει τα κράτη και τα έθνη να χρησιμοποιούν το φόνο για να πετύχουν τους πολιτικούς αντικειμενικούς τους σκοπούς; Θα πρέπει οι θρησκείες να χρησιμοποιούν το φόνο για να επιβάλλουν τις θεολογικές τους προσταγές; Θα πρέπει οι κοινωνίες να χρησιμοποιούν το φόνο σαν αντίδραση σ' εκείνους που παραβιάζουν κώδικες συμπεριφοράς;
Είναι ο φόνος ένα κατάλληλο πολιτικό φάρμακο, ένα μέσο πνευματικής πειθούς ή ένα μέσο επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων;
Είναι ο φόνος κάτι που μπορείς να κάνεις αν κάποιος προσπαθήσει να σκοτώσει εσένα; Θα χρησιμοποιούσες φονική βία για να υπερασπιστείς τη ζωή ενός αγαπημένου σου προσώπου; Ή κάποιου που δε γνωρίζεις καν;
Είναι ο φόνος μια ορθή μορφή άμυνας ενάντια σ' εκείνους που θα σκότωναν αν δεν εμποδίζονταν με κάποιον τρόπο;
Υπάρχει διαφορά μεταξύ φόνου και δολοφονίας;
Η Πολιτεία θα ήθελε να σε κάνει να πιστέψεις ότι ο φόνος για την ολοκλήρωση ενός καθαρά πολιτικού προγράμματος είναι απόλυτα δικαιολογήσιμος. Στην πραγματικότητα μάλιστα, η Πολιτεία χρειάζεταινα την πιστέψεις σε σχέση με αυτό, προκειμένου να αποδείξει ότι είναι μια οντότητα εξουσίας.
Οι θρησκείες θα ήθελαν να σε κάνουν να πιστέψεις ότι ο φόνος για να εξαπλωθεί και να διατηρηθεί η διδασκαλία τους, αλλά και η πίστη στην ιδιαίτερη αλήθεια τους, είναι απόλυτα δικαιολογήσιμος. Στην πραγματικότητα, μάλιστα, οι θρησκείες απαιτούν να τις πιστέψεις σε σχέση με αυτό, προκειμένου να υπάρξουν ως οντότητες εξουσίας. Αλλά και η κοινωνία (κάποιες από αυτές) θα ήθελε να σε κάνει να πιστέψεις ότι ο φόνος για να τιμωρηθούν εκείνοι που διαπράττουν κάποιες παραβάσεις, είναι απόλυτα δικαιολογήσιμος.
Είσαι ευχαριστημένος με όλες αυτές τις θέσεις; Τις θεωρείς σωστές; Να είσαι προσεκτικός μ' αυτές τις ερωτήσεις. Σε οδηγούν στην καθαρή δημιουργία επειδή είναι τόσο πολλές οι φορές που θα αναγκαστείς να πεις "Δεν ξέρω". Πραγματικά "δεν ξέρω". Ωστόσο και πάλι θα πρέπει να αποφασίσεις κι έτσι θα πρέπει να επιλέξεις. Θα πρέπει να κάνεις μια αυθαίρετη επιλογή. Μια τέτοια επιλογή που δεν προέρχεται από προηγούμενη προσωπική γνώση, ονομάζεται καθαρή δημιουργία. Και το άτομο έχει επίγνωση, βαθιά επίγνωση, ότι κατά τη λήψη τέτοιων αποφάσεων είναι που δημιουργείται ο εαυτός.