Τρίτη, 13 Οκτωβρίου 2015

Τα 5 στάδια του πένθους


Κατά την ψυχίατρο Ελίζαμπεθ Κούμπλερ-Ρος 

ΑΡΝΗΣΗ: Είναι το πρώτο στάδιο του πένθους. Βοηθάει να επιβιώσουμε από την απώλεια. Στη φάση αυτή ο κόσμος είναι αβάσταχτος και χωρίς σημασία. Η ζωή δεν έχει νόημα. Είμαστε σε κατάσταση σοκ και άρνησης. Έχουμε μουδιάσει. Αναρωτιόμαστε πώς θα συνεχίσουμε να ζούμε από δω και πέρα, αν μπορούμε να συνεχίσουμε, γιατί να συνεχίσουμε. Με μεγάλη προσπάθεια καταφέρνουμε να κάνουμε τις μέρες να περνάνε. Η άρνηση και το σοκ μας βοηθούν να επιβιώνουμε. Η άρνηση βοηθά το βηματισμό μας μαζί με το πένθος. Υπάρχει μια χάρη στην άρνηση. Είναι ο τρόπος που έχει η φύση να μας αφήνει να διαχειριζόμαστε μόνο όσο μπορούμε ν’ αντέξουμε. Καθώς αποδέχεσαι την αλήθεια της απώλειας και αρχίζεις να αναρωτιέσαι, ασυνείδητα ξεκινάς τη διαδικασία της επούλωσης. Γίνεσαι όλο και πιο δυνατός και η άρνηση αρχίζει να ξεθωριάζει. Αλλά καθώς προχωράς, όλα τα συναισθήματα που είχες αρνηθεί ανεβαίνουν στην επιφάνεια.

ΘΥΜΟΣ: Είναι απαραίτητο στάδιο της θεραπευτικής διαδικασίας. Νιώσε το θυμό σου ακόμα και αν πιστεύεις πως είναι απύθμενος. Όσο περισσότερο επιτρέπεις στον εαυτό σου να θυμώσει, τόσο πιο γρήγορα θ΄ αρχίσει ο θυμός να διαλύεται και τόσο πιο γρήγορα θα επουλώσεις τις πληγές σου. Πίσω από τον θυμό κρύβονται και πολλά άλλα συναισθήματα, τα οποία θα ανακαλύψεις με το χρόνο, αλλά ο θυμός είναι το συναίσθημα που συνήθως πρέπει να διαχειριστείς. 

Ο θυμός δεν έχει όρια, αυτό είναι αλήθεια. Μπορεί να συμπεριλάβει όχι μόνο τους φίλους, τους γιατρούς, την οικογένεια, τον εαυτό σου και τον αγαπημένο σου που «έφυγε» αλλά ακόμα και τον Θεό. Ίσως πεις: «μα πού είναι ο Θεός;» Πίσω από τον θυμό βρίσκεται πόνος, ο πόνος σου. Είναι φυσικό να νιώθεις έρημος και μόνος, εγκαταλειμμένος από όλους, αλλά η κοινωνία μας φοβάται τον θυμό. Ο θυμός είναι δύναμη και μπορεί να χρησιμεύσει σαν άγκυρα και να δώσει μια προσωρινή δομή στο κενό που νιώθεις από την απώλεια. 

Στην αρχή, πενθώντας μοιάζεις με κάποιον που έχει χαθεί στη μεγάλη θάλασσα: το απόλυτο τίποτα γύρω σου. Μετά τα βάζεις με κάποιον που δεν παραβρέθηκε στην κηδεία, ή με κάποιον που δεν είναι δίπλα σου τώρα, ή με άλλους που τώρα που ο αγαπημένος σου δεν είναι κοντά, σου φέρονται διαφορετικά. Ξαφνικά, λοιπόν, έχεις να πιαστείς από κάπου… ο θυμός σου γίνεται η γέφυρα πάνω από την ανοιχτή θάλασσα, η σύνδεσή σου μαζί τους. Μπορείς να κρατηθείς πάνω του και αυτό σε κάνει να νιώθεις καλύτερα από το τίποτα, το κενό. Συνήθως μαθαίνουμε πώς να καταπιέζουμε το θυμό μας αντί πώς να τον βιώνουμε. Ο θυμός είναι μια ακόμα ένδειξη του βαθμού της αγάπης σου.

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ: Πριν συμβεί το μοιραίο, είναι σίγουρο ότι θα κάνεις το οτιδήποτε για να αποφευχθεί. Διαπραγματεύεσαι με το Θεό, «σε παρακαλώ, Θεέ, δεν θα μαλώσω ξανά με την γυναίκα μου, μόνο να την αφήσεις να ζήσει… σε παρακαλώ…». Μετά το μοιραίο, η διαπραγμάτευση μπορεί να πάρει τη μορφή μιας προσωρινής ανακωχής: «Αν αφιερώσω την υπόλοιπη ζωή μου στη βοήθεια των άλλων, γίνεται να ξυπνήσω μια μέρα και όλο αυτό να ‘ναι ένα κακό όνειρο;»
Πελαγοδρομούμε μέσα σ’ ένα λαβύρινθο αναφορών που ξεκινούν με το «Αν γινόταν να…». Θέλουμε η ζωή να γυρίσει εκεί που ήταν πρωτύτερα, θέλουμε τον αγαπημένο μας πίσω. Θέλουμε να πάμε πίσω στο χρόνο: να είχαμε βρει τον όγκο νωρίτερα, να είχαμε καταλάβει την αρρώστια γρηγορότερα, να είχαμε προλάβει το δυστύχημα… μόνο να… αν είχα… αν μπορούσα…

Η ενοχή συχνά πάει παρέα με τη διαπραγμάτευση. Όλα τα «αν» και τα «αν δεν» μας κάνουν να νιώθουμε ένοχοι και να πιστεύουμε ότι κάτι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει διαφορετικά. Ίσως να διαπραγματευτούμε και με τον πόνο. Θα κάνουμε το παν αρκεί να μην νιώθουμε τον πόνο της απώλειας. Παραμένουμε στο παρελθόν, προσπαθώντας να δούμε τον τρόπο με τον οποίο δεν θα πονάμε.
Οι άνθρωποι νομίζουν ότι τα στάδια διαρκούν βδομάδες ή μήνες. Ξεχνάνε ότι τα στάδια είναι απαντήσεις (αντιδράσεις) στα συναισθήματα και μπορούν να έχουν διάρκεια από λεπτά ή ώρες καθώς θα μεταπηδάμε από το ένα στο άλλο. Δεν μπαίνουμε σ’ ένα στάδιο αφού αφήσουμε το προηγούμενο, σε γραμμική σειρά. Μπορεί να βρεθούμε στο ένα, μετά στο άλλο και μετά πίσω ξανά στο προηγούμενο.

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Μετά την διαπραγμάτευση, η προσοχή μας κινείται στο παρόν. Συναισθήματα άδεια κάνουν την εμφάνισή τους και η θλίψη εισχωρεί μέσα μας σε βαθύτερο επίπεδο απ΄ ό,τι είχαμε ποτέ φανταστεί. Αυτό το στάδιο κατάθλιψης μοιάζει να διαρκεί για πάντα. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι δεν είναι ένδειξη νοητικής αρρώστιας. Είναι η κατάλληλη απάντηση σε μια μεγάλη απώλεια. Αποσυρόμαστε από τη ζωή μέσα σε μια ομιχλώδη, έντονη στενοχώρια που μας κάνει να αναρωτιόμαστε αν αξίζει να συνεχίζουμε τη ζωή μόνοι. Ποιος ο λόγος τελικά; Η κατάθλιψη μετά από μιαν απώλεια συχνά μοιάζει ως κάτι μη φυσικό. Μια κατάσταση που πρέπει να διορθωθεί. Να ξεπεραστεί.

Η κατάθλιψη ύστερα από την απώλεια είναι μια απολύτως φυσική αντίδραση. Το αντίθετο θα ήταν ασυνήθιστο. Όταν η απώλεια εγκαθίσταται ολοκληρωτικά στην ψυχή σου, η συνειδητοποίηση ότι το πρόσωπο που αγαπάς δεν πρόκειται να έρθει πίσω είναι καταθλιπτική. Αν το πένθος είναι μια διαδικασία επούλωσης, τότε η κατάθλιψη είναι ένα απαραίτητο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

ΑΠΟΔΟΧΗ: Η αποδοχή συχνά παρεξηγείται με την έννοια του «είμαι καλά με αυτό που συνέβη». Καμία σχέση. Οι περισσότεροι ποτέ δεν θα νιώσουν ότι είναι καλά με την απώλεια του αγαπημένου τους. Αυτό το στάδιο έχει να κάνει με την αποδοχή της πραγματικότητας ότι το αγαπημένο πρόσωπο έχει αναχωρήσει από τον υλικό κόσμο και την αναγνώριση ότι αυτή η νέα πραγματικότητα είναι μόνιμη. Ποτέ δεν θα μας αρέσει αυτή η πραγματικότητα, αλλά τελικά την αποδεχόμαστε. 
Μαθαίνουμε να ζούμε μαζί της. Είναι ο καινούργιος κανόνας με τον οποίο οφείλουμε να μάθουμε να ζούμε. Αντιστεκόμενοι στον κανόνα αυτό, πολλοί άνθρωποι θέλουν να διατηρήσουν τη ζωή που έκαναν όπως όταν ο άνθρωπός τους ήταν στη ζωή. Με τον καιρό όμως βλέπουν ότι αυτό δεν γίνεται. Το παρόν έχει αλλάξει οριστικά και πρέπει να αναπροσαρμοστούν. Να μάθουν νέους ρόλους, να αναθέσουν νέους ρόλους στους άλλους και στον εαυτό τους.

Αποδεχόμενοι το γεγονός, μπορεί να σημαίνει ότι ίσως να έχουμε περισσότερες καλές μέρες παρά κακές. Καθώς αρχίζουμε να ζούμε ξανά και να απολαμβάνουμε τη ζωή, συχνά νιώθουμε πως προδίδουμε τον αγαπημένο μας. Δεν μπορούμε να αναπληρώσουμε αυτό που χάθηκε, αλλά μπορούμε να κάνουμε νέες σχέσεις που να έχουν αξία και νόημα. Αντί να αρνιόμαστε τα συναισθήματά μας, ακούμε τις ανάγκες μας. Προχωράμε, αλλάζουμε, μεγαλώνουμε, εξελισσόμαστε. Μπορεί να αρχίσουμε να ασχολούμαστε με τις ζωές των άλλων… πώς να τις κάνουμε καλύτερες. Επενδύουμε στις φιλίες μας και στη σχέση με τον εαυτό μας.

Ζούμε ξανά, αλλά αυτό δεν θα το πετύχουμε αν δεν δώσουμε στο πένθος το χρόνο του.
 

  


Δεν υπάρχουν σχόλια: